اظهارنامه گمرکی چیست و چگونه باید اظهارنامه گمرکی بنویسیم؟

اظهارنامه گمرکی در دنیای تجارت بین‌المللی، یکی از مهم‌ترین اسناد برای واردات و صادرات کالا محسوب می‌شود. این سند شامل اطلاعات دقیق درباره کالا، ارزش، کشور مبدأ و سایر جزئیات است که به گمرک کمک می‌کند تا بر ورود و خروج کالاها نظارت داشته باشد. تنظیم صحیح اظهارنامه نه‌تنها باعث تسریع در ترخیص کالا می‌شود، بلکه از مشکلاتی مانند جریمه‌های گمرکی و تأخیر در فرآیند ترخیص جلوگیری می‌کند. در این مقاله، مفهوم اظهارنامه گمرکی، انواع آن و مراحل تهیه و تنظیم این سند مهم را بررسی خواهیم کرد.

اظهار کالا چیست؟

اظهار کالا به معنای ارائه اطلاعات دقیق و رسمی در مورد یک محموله وارداتی یا صادراتی به گمرک است. این فرآیند از طریق اظهارنامه گمرکی انجام می‌شود، اظهار کالا معمولاً از طریق سامانه جامع امور گمرکی و بر اساس قوانین و مقررات تعیین‌شده توسط گمرک انجام می‌شود. در این فرایند، فرد یا شرکت واردکننده/صادرکننده موظف است مدارک مربوط به محموله را ارائه دهد و هزینه‌های گمرکی، مالیات و عوارض مرتبط را پرداخت کند تا کالا اجازه ورود یا خروج پیدا کند. هدف از این اظهار، شفاف‌سازی فرآیند تجارت بین‌المللی و تعیین میزان حقوق و عوارض گمرکی است.

اظهارنامه گمرکی چیست؟

اظهارنامه گمرکی (Customs Declaration) سندی رسمی است که صاحب کالا یا نماینده قانونی او از طریق آن مشخصات کامل کالا را به گمرک اعلام می‌کند. این سند شامل اطلاعاتی مانند نوع کالا، تعداد، وزن، ارزش، کشور مبدأ و مقصد، و سایر جزئیات مربوط به ترخیص کالا است. ارائه اظهارنامه برای انجام تشریفات گمرکی الزامی است، مگر در مواردی که قوانین خاصی استثناء قائل شده باشند.

طبق ماده 3۹ قانون گمرک ایران، هیچ کالایی بدون ارائه اظهارنامه نمی‌تواند به گمرک وارد شود و انجام فرآیندهای گمرکی مانند تخلیه، ترخیص و صدور مجوزهای مربوطه، منوط به تکمیل و ارائه این سند است.

از آنجا که اظهارنامه گمرکی یک سند حقوقی محسوب می‌شود، مسئولیت صحت اطلاعات درج‌شده در آن کاملاً بر عهده صاحب کالا است. در صورتی که نماینده‌ای از طرف صاحب کالا اقدام به تنظیم و ارائه اظهارنامه کند، باید مدارک قانونی مانند وکالت‌نامه یا معرفی‌نامه معتبر را به گمرک ارائه دهد. همچنین، کارگزاران رسمی گمرک می‌توانند به صاحبان کالا در این فرآیند کمک کنند، اما در این صورت نیز اظهارنامه باید همراه با تمام اسناد و مجوزهای لازم به گمرک ارائه شود.

در اکثر موارد، اظهارنامه به‌صورت سند کتبی و رسمی ارائه می‌شود، اما در شرایط خاص مانند ورود کالاهای غیرتجاری توسط مسافران، به صورت پته گمرکی نیز امکان‌پذیر است.

گمرکات مجاز برای انجام عملیات گمرکی از سوی اداره کل گمرکات کشور تعیین و اعلام می‌شوند. در برخی موارد مانند کالاهای فاسدشدنی، محصولات کشاورزی و کالاهایی که دارای تاریخ انقضا هستند، ممکن است روند ترخیص با تشریفات ویژه و تسریع‌شده انجام شود.

صاحب کالا، نماینده قانونی او یا کارگزار گمرکی باید اطلاعات اظهارنامه را با دقت و بدون نقص وارد کرده و کلیه مدارک و مجوزهای مرتبط را ضمیمه نمایند. هرگونه اشتباه یا ابهام در اطلاعات ثبت‌شده می‌تواند موجب تأخیر در ترخیص یا اعمال جریمه‌های گمرکی شود.

انواع اظهارنامه گمرکی

طبق ماده 47 قانون امور گمرکی شما می‌توانید کالاهایی که به قلمرو گمرک وارد می‌شوند را به یکی از منظورهایی که در زیر به آن اشاره شده است اظهار کنید:

• واردات قطعی
• واردات موقت
• ورود موقت برای پردازش
• مرجوعی (اعاده به خارج از کشور)
• عبور خارجی
• عبور داخلی

عملیاتی که از طرف گمرک و اشخاص ذی ربط نسبت به اظهارنامه و کالای مربوط به آن انجام و منتهی به صدور پروانه گمرک در موارد بندهای (الف) تا (ث) این ماده می‌گردد تشریفات قطعی گمرکی و در مورد بند (ج) تشریفات غیرقطعی گمرکی تلقی می‌شود.

هدف از ارائه اظهارنامه گمرکی

• کنترل و نظارت بر ورود و خروج کالا
• محاسبه حقوق و عوارض گمرکی
• اجرای قوانین تجاری و محدودیت‌های وارداتی و صادراتی
• حفظ امنیت ملی و جلوگیری از ورود کالاهای غیرمجاز

در ایران، اظهارنامه گمرکی از طریق سامانه EPL گمرک جمهوری اسلامی ایران ثبت و پردازش می‌شود.

مراحل نوشتن اظهارنامه گمرکی

۱. انتخاب کد تعرفه گمرکی

کد تعرفه گمرکی (HS Code) یک شناسه بین‌المللی برای کالاها است که برای محاسبه حقوق و عوارض گمرکی و همچنین مشخص کردن مقررات مربوط به واردات و صادرات به کار می‌رود. برای انتخاب این کد باید مشخصات فنی کالا، مواد اولیه و نوع استفاده آن بررسی شود. برخی کالاها ممکن است تحت چندین کد تعرفه قرار بگیرند که انتخاب دقیق‌ترین کد، اهمیت زیادی در تعیین هزینه‌ها و مجوزهای موردنیاز دارد.  برای جستجوی سریع کد تعرفه گمرکی می‌توانید از این ابزار جستجوگر HS Code استفاده کنید.

۲. تکمیل اطلاعات کالا

در این مرحله، اطلاعات کامل کالا شامل نام، وزن، تعداد، ارزش، کشور مبدأ، نحوه حمل‌ونقل و سایر مشخصات موردنیاز ثبت می‌شود. هرگونه عدم تطابق بین اطلاعات ثبت‌شده و مشخصات واقعی کالا ممکن است منجر به تأخیر در ترخیص یا جریمه شود.

۳. ثبت در سامانه EPL

سامانه EPL (Electronic Packing List) سیستم الکترونیکی گمرک ایران است که اظهارنامه گمرکی در آن ثبت می‌شود. برای ورود به این سامانه، کاربران باید ابتدا در “پنجره واحد تجارت مرزی” ثبت‌نام کنند و اطلاعات موردنیاز را بارگذاری کنند. این سیستم باعث کاهش زمان ترخیص، افزایش شفافیت و کاهش ازدحام در گمرکات می‌شود.

۴. ارائه مدارک موردنیاز

مدارک موردنیاز برای ثبت اظهارنامه شامل فاکتور خرید، بارنامه، گواهی مبدأ، مجوزهای خاص (در صورت نیاز)، کارت بازرگانی و سایر اسناد مرتبط است. مدارک باید به‌صورت کامل و بدون نقص ارائه شوند تا از تأخیر در ترخیص جلوگیری شود.

۵. پرداخت حقوق و عوارض گمرکی

پس از بررسی اظهارنامه، گمرک میزان حقوق ورودی و عوارض مربوطه را محاسبه می‌کند. این هزینه‌ها باید قبل از صدور مجوز ترخیص کالا پرداخت شوند. پس از پرداخت، گمرک مجوز ترخیص کالا را صادر کرده و کالا آماده خروج از گمرک خواهد بود.

با رعایت دقیق این مراحل، می‌توان فرآیند ترخیص کالا را به‌صورت بهینه و بدون مشکل انجام داد.

5 نکته کلیدی برای تهیه و تنظیم اظهارنامه گمرکی

تنظیم صحیح اظهارنامه گمرکی از مهم‌ترین مراحل فرآیند ترخیص کالا است و هرگونه خطا در آن می‌تواند باعث جریمه، تأخیر در ترخیص و حتی توقیف کالا شود. حال که با مراحل اصلی ثبت این اظهارنامه آشنا شدید وقت آن رسیده است که از مهمترین نکات این فرآیند نیز اطلاع پیدا کنید. در ادامه نکات مهمی که باید هنگام تنظیم اظهارنامه رعایت کنید، را برای شما ارئه داده‌ایم:

1.     دقت در انتخاب کد تعرفه گمرکی (HS Code)

کد تعرفه نادرست می‌تواند منجر به افزایش هزینه‌های گمرکی یا توقیف کالا شود.

از منابع معتبر مانند کتاب مقررات صادرات و واردات، سامانه EPL  و همچنین ابزار آنلاین جستجوی HS Code برای تعیین کد صحیح استفاده کنید. در صورت نیاز به مشاوره  در زمینه انتخاب کد تعرفه گمرکی می‌توانید، با کارشناسان رسمی هلدینگ بازرگانی دیده بان تجارت  از طریق شماره‌های 09129532278 و یا  0713630929 تماس بگیرید.

2.     بررسی اسناد قبل از ثبت اظهارنامه

قبل از ارسال نهایی اظهارنامه، همه اسناد را با دقت بررسی کنید.

مغایرت بین اسناد، مثل اختلاف بین ارزش کالا در فاکتور و اطلاعات وارد شده، ممکن است باعث مشکوک شدن گمرک و افزایش بررسی‌ها شود.

3.     توجه به مسیر اظهارنامه (سبز، زرد، قرمز)

مسیرهای اظهارنامه گمرکی در ایران شامل سه مسیر سبز، زرد و قرمز هستند که گمرک بر اساس معیارهای مختلف، اظهارنامه‌ها را در یکی از این مسیرها قرار می‌دهد. این مسیرها مشخص می‌کنند که کالای وارداتی یا صادراتی چه میزان بررسی و کنترل نیاز دارد. انتخاب مسیر اظهارنامه گمرکی توسط سامانه جامع گمرکی و پنجره واحد تجارت فرامرزی به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود.

• مسیر سبز: سریع‌ترین حالت که بدون بررسی فیزیکی انجام می‌شود.
• مسیر زرد: نیاز به بررسی اسناد دارد ولی بررسی فیزیکی ندارد.
• مسیر قرمز: شامل بررسی کامل اسناد و بازرسی فیزیکی کالا است.

عوامل مؤثر در تعیین مسیر اظهارنامه

نوع و ماهیت کالا

کالاهای حساس، ممنوعه یا دارای تعرفه بالا معمولاً به مسیر قرمز هدایت می‌شوند.

کالاهای کم‌ریسک و پرمصرف که نیاز به بررسی خاصی ندارند، در مسیر سبز قرار می‌گیرند.

سابقه اظهارکننده (واردکننده یا صادرکننده)

شرکت‌هایی که سابقه خوب و بدون تخلف گمرکی دارند، بیشتر به مسیر سبز وارد می‌شوند.

افراد یا شرکت‌هایی که سابقه جریمه یا تخلفات داشته‌اند، ممکن است به مسیر زرد یا قرمز بروند.

سوابق کارت بازرگانی و میزان فعالیت تجاری

شرکت‌هایی که حجم بالایی از واردات و صادرات دارند و خوش‌حساب هستند، احتمالاً مسیر سبز را دریافت می‌کنند.

کارت‌های بازرگانی که تازه صادر شده‌اند یا فعالیت مشکوک دارند، معمولاً در مسیر قرمز قرار می‌گیرند.

سایر عوامل موثر بر تعیین مسیر اظهارنامه:

• کشور مبدأ و مقصد کالا
• ارزش و تعرفه کالا
• نوع رویه گمرکی (واردات قطعی، موقت، ترانزیت و غیره)

رعایت مقررات و ارائه اطلاعات صحیح می‌تواند شانس ورود به مسیر سبز را افزایش دهد.

4.      توجه به قوانین جدید و تغییرات مقررات گمرکی

قوانین گمرکی و تعرفه‌ها ممکن است سالانه تغییر کنند. قبل از واردات یا صادرات، آخرین مقررات را از سایت گمرک ایران بررسی کنید. همچنین کارشناسان بازرگانی‌دیده‌بان تجارت همواره به روز بوده و با اطلاع از آخرین تغییرات بهینه‌ترین خدمات را در زمینه واردات و صادرات به شما ارائه می‌دهند.

5.     نگهداری سوابق و مستندات اظهارنامه

بعد از ترخیص، تمام اسناد مربوط به اظهارنامه را بایگانی کنید. زیرا در صورت بروز مشکل یا نیاز به بررسی مجدد توسط گمرک، این اسناد ضروری خواهند بود.

جمع‌بندی

همانگونه که خواندید اظهارنامه گمرکی یکی از اصلی‌ترین مراحل در فرآیند واردات و صادرات کالا است که نقش مهمی در تعیین میزان حقوق و عوارض گمرکی، کنترل ورود و خروج کالاها و اجرای قوانین تجاری دارد. انتخاب کد تعرفه صحیح، ارائه اطلاعات دقیق، رعایت مقررات گمرکی و ثبت اظهارنامه در سامانه EPL از نکات کلیدی در تنظیم صحیح این سند است. با رعایت این اصول و کمک گرفتن از یک تیم متخصص مانند هلدینگ بازرگانی بین المللی دیده بان تجارت، می‌توان از مشکلات گمرکی جلوگیری کرده و فرآیند ترخیص کالا را با سرعت و دقت بیشتری انجام داد.